Bài viết
Các mô hình trị liệu âm nhạc trên thế giới
Dòng lịch sử · Nguyên lý · Nơi áp dụng
Trị liệu âm nhạc không phải là một phương pháp duy nhất. Từ giữa thế kỷ 20, nhiều trường phái đã hình thành ở các nước khác nhau, mỗi trường phái có nền tảng lý thuyết, cách sử dụng âm nhạc và nhóm thân chủ riêng. Bài viết này giới thiệu các mô hình tiêu biểu theo dòng thời gian để bạn có cái nhìn tổng quan.
-
1
Giữa thế kỷ 20
Nền tảng nghề nghiệp [2]
Hoa Kỳ
Đào tạo, mục tiêu, đánh giá
Giai đoạn trị liệu âm nhạc hình thành như một nghề có tổ chức, với chương trình đào tạo, hiệp hội nghề nghiệp và quy trình làm việc gồm đánh giá, đặt mục tiêu và theo dõi tiến triển. Âm nhạc được sử dụng trước hết trong bệnh viện, cơ sở tâm thần và phục hồi chức năng.
Bệnh việnTâm thầnPhục hồi -
2
Cuối thập niên 1950
Nordoff-Robbins [3]
Anh – Hoa Kỳ
Ứng tác và sáng tạo âm nhạc
Còn gọi là trị liệu âm nhạc sáng tạo, do nhạc sĩ Paul Nordoff và nhà giáo dục đặc biệt Clive Robbins phát triển. Nhà trị liệu cùng thân chủ ứng tác âm nhạc để khơi dậy phản ứng, giao tiếp và sự sáng tạo, đặc biệt ở trẻ có nhu cầu đặc biệt.
Giáo dục đặc biệtTự kỷCộng đồng -
3
Thập niên 1960
Trị liệu âm nhạc hành vi
Hoa Kỳ
Thay đổi hành vi có thể đo lường
Dựa trên lý thuyết học tập và phân tích hành vi. Âm nhạc được dùng như yếu tố khuyến khích hoặc làm bối cảnh để hình thành, duy trì hay giảm một hành vi cụ thể, và kết quả được đo lường bằng dữ liệu quan sát.
Trường họcTâm thầnPhục hồi -
4
Thập niên 1960
Mô hình Benenzon [5]
Argentina
Bản sắc âm thanh, giao tiếp phi ngôn ngữ
Do Rolando Benenzon, bác sĩ tâm thần và nhạc sĩ người Argentina, phát triển. Mô hình xoay quanh khái niệm ISO, tức bản sắc âm thanh của mỗi người, và dùng âm thanh, nhạc cụ để thiết lập giao tiếp phi ngôn ngữ giữa thân chủ và nhà trị liệu.
Tự kỷHôn mêAlzheimer -
5
Thập niên 1970
Analytical Music Therapy [3]
Vương quốc Anh
Ứng tác kết hợp phân tích bằng lời
Do Mary Priestley phát triển, là cách tiếp cận tâm động học đối với ứng tác lâm sàng. Nhà trị liệu và thân chủ cùng ứng tác, sau đó trao đổi bằng lời để tìm hiểu ý nghĩa tâm lý của trải nghiệm âm nhạc.
Tâm lý trị liệuSang chấnSức khỏe tâm thần -
6
Đầu thập niên 1970
Bonny Method of GIM [3]
Helen Bonny · Hoa Kỳ
Tâm lý chiều sâu, Jung, xuyên cá nhân. Thư giãn, nghe nhạc, hình ảnh, tích hợp
Do Helen Bonny phát triển. Thân chủ ở trạng thái thư giãn, nghe các bản nhạc được chọn trước và để hình ảnh nội tâm xuất hiện, sau đó cùng nhà trị liệu trò chuyện về những hình ảnh ấy. Đây là phương pháp nâng cao, cần được đào tạo chuyên sâu.
Sang chấn đã ổn địnhKhó khăn cảm xúcMất mát -
7
Từ năm 1970
Orff Music Therapy [1]
Đức
Nhạc cụ, lời nói, vận động, trò chơi
Do Gertrud Orff phát triển tại Kinderzentrum München, dựa trên Orff-Schulwerk. Đây là cách tiếp cận mang tính phát triển, kết hợp nhạc cụ, lời nói, vận động và trò chơi để hỗ trợ trẻ chậm phát triển hoặc có khuyết tật.
Nhi khoaKhuyết tậtPhát triển -
8
Thập niên 1990
Vocal Psychotherapy [3, 6]
Diane Austin · Hoa Kỳ
Hơi thở, giọng hát, ứng tác, đối thoại
Do Diane Austin phát triển. Phương pháp sử dụng hơi thở, âm thanh tự nhiên, ứng tác giọng, ca khúc và đối thoại trong mối quan hệ trị liệu, nhằm thúc đẩy sự phát triển và thay đổi trong thế giới nội tâm và các mối quan hệ.
Sang chấnBiểu đạt cảm xúcTâm lý trị liệuXem trang Vocal Psychotherapy -
9
Cuối thập niên 1990 – 2000s
Community Music Therapy [4]
Na Uy – Anh và quốc tế
Tham gia, hòa nhập, thay đổi xã hội
Đặt trọng tâm vào cộng đồng thay vì chỉ cá nhân. Có hai cách hiểu chính: trị liệu âm nhạc trong bối cảnh cộng đồng, và trị liệu âm nhạc nhằm tạo thay đổi cho cộng đồng. Hoạt động thường mang tính tham gia, hòa nhập và hợp tác.
Phúc lợi xã hộiNgười tị nạnCộng đồng -
10
1999 – 2000
Neurologic Music Therapy [2]
Hoa Kỳ
Khoa học thần kinh và kỹ thuật chuẩn hóa
Là hệ thống kỹ thuật lâm sàng được chuẩn hóa, dựa trên các mô hình khoa học thần kinh về cách não cảm nhận và tạo ra âm nhạc. Được dùng trong phục hồi chức năng vận động, lời nói – ngôn ngữ và nhận thức ở người có rối loạn thần kinh.
Đột quỵParkinsonChấn thương não -
11
2000s – nay
Hướng tích hợp và dựa trên nguồn lực
Quốc tế
Cá nhân hóa, văn hóa, bằng chứng
Xu hướng gần đây nhấn mạnh thế mạnh và nguồn lực của thân chủ, sự hợp tác giữa thân chủ và nhà trị liệu, bối cảnh văn hóa và việc dựa trên bằng chứng nghiên cứu. Nhiều nhà trị liệu kết hợp nhiều mô hình theo nhu cầu từng người.
Y tếGiáo dụcPhúc lợi xã hội
Lưu ý khi đọc: các mốc thời gian thể hiện giai đoạn mô hình xuất hiện hoặc được hệ thống hóa, nên mang tính tương đối. Các mô hình không loại trừ nhau, và nhiều nhà trị liệu kết hợp nhiều hướng tiếp cận. Danh sách này mang tính tổng quan, chưa bao quát hết mọi mô hình trên thế giới.
Tài liệu tham khảo
- [1] Voigt, M. (2013). Orff Music Therapy: History, Principles and Further Development. Approaches: Music Therapy & Special Music Education, 5(2), 97–105.
https://journals.qmu.ac.uk/approaches/article/view/447 - [2] Thaut, M. H., Francisco, G., & Hoemberg, V. (2021). Editorial: The Clinical Neuroscience of Music: Evidence Based Approaches and Neurologic Music Therapy. Frontiers in Neuroscience, 15.
https://doi.org/10.3389/fnins.2021.740329 - [3] Cohen, N. S. (2018). Advanced Methods of Music Therapy Practice: Analytical Music Therapy, The Bonny Method of Guided Imagery and Music, Nordoff-Robbins Music Therapy, and Vocal Psychotherapy. Jessica Kingsley Publishers.
https://us.jkp.com/products/advanced-methods-of-music-therapy-practice - [4] Pavlicevic, M., & Ansdell, G. (Eds.). (2004). Community Music Therapy. Jessica Kingsley Publishers.
- [5] Benenzon, R. O. (2011). Musicoterapia. Ediciones Paidós.
- [6] Austin, D. (2008). The Theory and Practice of Vocal Psychotherapy: Songs of the Self. Jessica Kingsley Publishers.
https://www.ubcpress.ca/the-theory-and-practice-of-vocal-psychotherapy